PORADY

Jakie są przyczyny powstawania wady wymowy?         

Klasyfikacja przyczynowa (etiologiczna) przyjęta przez I. Styczek wyróżnia dwie kategorie przyczyn zaburzeń mowy:

- czynniki wewnątrzpochodne, związane z uwarunkowaniami genetycznymi lub ogólnie z organizmem dziecka

- czynniki zewnątrzpochodne, nazwane środowiskowymi.

Czynniki wewnątrzpochodne powodujące zaburzenia mowy związane są:

- z nieprawidłową budową i obniżoną sprawnością narządów mowy - aparatu artykulacyjnego (jama ustna, nosowa i gardłowa), fonacyjnego, oddechowego;

- z uszkodzeniem słuchu fizycznego;

- z opóźnieniem w przyswajaniu pewnych funkcji struktur mózgowych i dróg unerwiających narządy mowy;

- z upośledzeniem umysłowym, z chorobami psychicznymi, z nerwicami;

Zaburzenia mowy pochodzenia środowiskowego mogą być spowodowane następującymi czynnikami:

- nadmiar bodźców słuchowych może wywołać u dziecka reakcję obronną w formie niechęci do mówienia;

- nieodpowiednie wzorce mowy, naśladowane i przyswajane przez dziecko;

- niewłaściwa postawa rodziców lub opiekunów, wyrażająca się brakiem zainteresowania mową dziecka;

Co wpływa na zaburzenia mowy dziecka?

- zbyt długie karmienie butelką;

- zbyt długie ssanie smoczka;

- ssanie kciuka;

- dłużej utrzymujący się katar;

- przerośnięty trzeci migdał;

- problemy z przerośniętymi migdałkami podniebiennymi;

- połykanie płynów z językiem ułożonym na dnie jamy ustnej;

- wady zgryzu;

- zbyt krótkie wędzidełko podjęzykowe;

- wczesna próchnica zębów mlecznych;

- rozszczep podniebienia lub /i warg;

- nieprawidłowy tor oddechowy;

- niedosłuch;

- dostarczanie dziecku przez dorosłych nieprawidłowych wzorców wymowy;

Normą rozwojową jest gdy dziecko:

- gaworzy w wieku około 6 miesięcy;

- siedzi samodzielnie bez podparcia około 7 miesiąca życia;

- wymawia pierwsze słowa około pierwszego roku życia;

- około dziewiątego miesiąca życia zaczyna raczkować;

- chodzi samodzielnie około 12 miesiąca życia;

- próbuje posługiwać się zdaniami prostymi pod koniec 2 roku życia;

- potrafi posługiwać się zdaniami złożonymi pod koniec 3 roku życia;

- tworzy kilkuzdaniową wypowiedź pod koniec 4 roku życia;

- zamiast głoski [r] do 5 roku życia wymawia [l], jeśli nie ma anatomicznych przeszkód np. skróconego wędzidełka podjęzykowego;

- zamiast głosek [sz, ż, cz, dż] do 5 roku życia wymawia [s, z, c, dz], jeśli potrafi pionizować język;

Trzyletnie dziecko ma prawo wymawiać głoski "ś, ź, ć, dź" w miejscu "sz, ż, cz, dż" - jest to normalne zjawisko w tym wieku (tzw. seplenienie rozwojowe). W związku z czym może wymawiać „ziaba” zamiast „żaba” itd.;

Nie należy poprawiać dziecka i zmuszać go do wypowiadania wyrazów z trudnymi dla niego głoskami. Nie pomożemy mu tym, a wręcz przeciwnie, możemy zniechęcić do mówienia. Głoski "sz, ż, cz, dż" są w tym wieku dla dziecka jeszcze zbyt trudne do realizacji. Pojawiają się w mowie dziecka najpóźniej, podobnie jak głoska "r" ze względu na to, iż są to głoski stosunkowo trudne do wymówienia.

Natomiast brak w mowie dziecka pięcioletniego głoski "l" powinien zaniepokoić - jest to sygnał, że dziecko nie pionizuje języka. Przyczyn może być wiele: zbyt krótkie wędzidełko języka, które utrudnia ruch języka ku górze - inną przyczyną może być "słaby język".

Konieczne będą wszelkie ćwiczenia języka, które powodują pionizację języka - czyli unoszenie języka ku górze.

PODSTAWOWE ĆWICZENIA KSZTAŁTUJĄCE PIONIZACJĘ JĘZYKA:

• zabawa „Jedzie konik” – klaskanie językiem o podniebienie – naśladowanie odgłosu konia uderzającego kopytami o bruk ( szybko, wolno );

• przytrzymywanie językiem przy podniebieniu kostki czekolady, cukierka – widać naciągnięte wędzidełko pod językiem;

• unoszenie języka w kierunku nosa;

• oblizywanie językiem górnej wargi;

• zabawa „Mycie zębów” – oblizywanie językiem górnych zębów po wewnętrznej stronie przy zamkniętych, a następnie otwartych ustach;

• zabawa „Liczenie ząbków” – dotykanie czubkiem języka górnych zębów po stronie wewnętrznej, podczas szerokiego otwierania jamy ustnej;

• zabawa „Zaczarowany języczek” – przytrzymanie przez kilka sekund czubka języka na wałku dziąsłowym za górnymi zębami przy szeroko otwartych ustach;

• zabawa „Krasnoludek zagląda do gardła” – cofanie języka w głąb jamy ustnej, zaczynając od górnych zębów, a kończąc na podniebieniu miękkim;

• zabawa „Rysowanie kropek muchomora” – punktowe dotykanie czubkiem języka podniebienia przy otwartej jamie ustnej;

• zabawa „Język na huśtawce” – unoszenie języka raz do górnej wargi, a następnie do górnych zębów.